Maagverkleiningen: inzichten die verwijzers helpen bij doorverwijzing

Maagverkleiningen worden steeds vaker gebruikt bij de behandeling van ernstig overgewicht. Toch hebben huisartsen en andere zorgverleners nog veel vragen over deze operatie. Sommige ideeën kloppen niet of zijn niet volledig juist. Daardoor worden patiënten soms te laat of juist niet goed doorverwezen.

In dit artikel legt WeightWorks uit wat belangrijk is om te weten over maagverkleiningen en welke misverstanden vaak voorkomen.

Door: Kevin Göttgens, Bariatrisch Chirurg WeightWorks
Leestijd: 5 min.

Bariatrische chirurgie: wat is het (kort uitgelegd)?

Bariatrische chirurgie is een operatie voor mensen met ernstig overgewicht. De maag wordt kleiner gemaakt. Daardoor kan iemand minder eten. De operatie helpt mensen om af te vallen. Ook kunnen ziektes zoals diabetes type 2, hoge bloeddruk en hoog cholesterol verbeteren. De operatie alleen is niet genoeg. Goede begeleiding voor en na de operatie is belangrijk.

Veel misverstanden over maagverkleiningen

Veel mensen hebben verkeerde ideeën over een maagverkleining. Dit kan zorgen voor verkeerde verwachtingen bij patiënten en zorgverleners. Hieronder leggen we een paar belangrijke punten uit.

Soms wordt gedacht dat bariatrische chirurgie een ‘makkelijke weg’ is, maar in de praktijk…

Veel mensen denken dat een maagverkleining een snelle of makkelijke oplossing is. In de praktijk vraagt een operatie juist om grote en blijvende veranderingen in gedrag en leefstijl. Zonder goede voorbereiding en begeleiding is het lastig om het resultaat te behouden.

We weten dat patiënten vaak jaren nodig hebben voordat ze besluiten om een operatie te laten doen. Veel mensen voelen zich zelfs alsof ze gefaald hebben als ze uiteindelijk om een verwijzing vragen. Maar deze stap zetten en kiezen voor je gezondheid is juist heel moeilijk en zeker niet de makkelijke weg. Patiënten zouden hierbij juist steun en waardering moeten krijgen.

Daarnaast is het medisch gezien vaak niet mogelijk om ernstig overgewicht alleen met leefstijlbehandeling volledig te behandelen. Het lichaam komt meestal niet vanzelf terug naar een gezond gewicht zonder hulp van een maagverkleining. Leefstijltrajecten en GLI-programma’s werken vaak niet voldoende bij ernstig overgewicht. Daardoor wordt een noodzakelijke behandeling soms alleen maar uitgesteld.

Het belang van blijvende begeleiding na bariatrische chirurgie

Sommige verwijzers denken dat de behandeling klaar is na een maagverkleining. In werkelijkheid begint er daarna juist een nieuwe fase. Patiënten moeten leren omgaan met eten, bewegen, emoties en veranderingen in hun lichaam. Zonder goede nazorg is de kans op terugval groter en is er ook meer kans op complicaties.

Tegenwoordig bieden alle centra in Nederland een nazorgtraject aan. Jaren geleden was dat niet zo, en toen zagen we duidelijk minder goede resultaten. Patiënten die zich in het buitenland laten opereren, krijgen vaak geen goed vervolgtraject. Bij deze groep zien we vaker slechtere resultaten en meer complicaties. Daarom is het nazorgtraject heel belangrijk.

Op dit moment duurt de nazorg meestal 5 jaar. Er zijn aanwijzingen dat dit in de toekomst misschien kan worden verkort naar 2 tot 3 jaar.

Bariatrische chirurgie: meer dan gewichtsverlies

Hoewel gewichtsverlies belangrijk is, gaat een maagverkleining om meer dan alleen kilo’s verliezen. Het kan ook zorgen voor verbetering van diabetes, bloeddruk, conditie en kwaliteit van leven. Een te sterke focus op alleen het gewicht kan wel zorgen voor verkeerde verwachtingen bij patiënten en verwijzers.

Voor veel patiënten is het gewicht de belangrijkste reden om een operatie te willen. Medisch gezien wordt de operatie vooral gedaan om de gezondheid te verbeteren en ziektes die samenhangen met obesitas te laten verbeteren of verdwijnen. Het is belangrijk dat patiënten en verwijzers hier goed over worden geïnformeerd.

Ook is het belangrijk om duidelijk te zijn over wat iemand kan verwachten. Gemiddeld valt iemand ongeveer 30% van het gewicht vóór de operatie af, maar dit kan per persoon verschillen en is niet precies te voorspellen. Daarnaast is de kans groot dat bepaalde ziektes verbeteren of verdwijnen, zoals het kunnen stoppen met medicatie. Bij een gastric bypass is er bijvoorbeeld een grote kans (meer dan 90%) dat hoge bloeddruk helemaal verdwijnt.

Wie komt in aanmerking voor bariatrische chirurgie?

Soms denken mensen dat een maagverkleining alleen bedoeld is voor een kleine groep patiënten. In werkelijkheid zijn de medische criteria duidelijk, maar er is ook ruimte voor maatwerk. Goede samenwerking tussen verwijzers en gespecialiseerde zorgverleners is daarbij belangrijk.

In Nederland gelden de volgende criteria voor een operatie:

• Een BMI boven 40, of
• Een BMI boven 35 met een ziekte die kan verbeteren of verdwijnen door de operatie of het gewichtsverlies.
• Ook kan iemand in aanmerking komen bij een BMI van 30 of hoger als er sprake is van ernstige diabetes.

Voor mensen met een Aziatische achtergrond gelden soms andere grenzen. Daar kan een operatie al mogelijk zijn bij:

• Een BMI van 35 zonder bijkomende ziektes, of
• Een BMI van 32 met bijkomende ziektes.

Dit komt doordat overgewicht bij deze groep vaak al eerder gezondheidsrisico’s geeft.

Als iemand nog niet aan deze criteria voldoet, betekent dat niet dat een operatie niet nuttig kan zijn. Het betekent alleen dat de behandeling in Nederland dan nog niet wordt vergoed door de zorgverzekering. In andere landen worden soms lagere grenzen gebruikt.

De rol van WeightWorks bij bariatrische chirurgie

WeightWorks helpt patiënten voor en na een maagverkleining. Daarbij is er aandacht voor gedrag, leefstijl en mentale factoren. De nadruk ligt op blijvende verandering en realistische verwachtingen. Wij zien een maagverkleining als het begin van een nieuw en gezonder leven. Het is onderdeel van een langer behandeltraject. We onderscheiden ons vooral door persoonlijke begeleiding. Bij WeightWorks werken we niet met groepstrajecten, zodat iedere cliënt de beste en meest persoonlijke begeleiding krijgt.

Wat kunnen verwijzers doen?

Door misverstanden los te laten en een maagverkleining te zien als onderdeel van totale obesitaszorg, kunnen verwijzers patiënten beter helpen. Duidelijke informatie, op tijd doorverwijzen en goede samenwerking zijn daarbij belangrijk. Het is belangrijk om patiënten sneller door te sturen. Het idee dat een maagverkleining een “laatste redmiddel” is, wordt al jaren niet meer gebruikt. We weten namelijk dat eerdere behandeling betere resultaten geeft en leidt tot gezondere patiënten.

Het heeft weinig zin om een patiënt met een BMI boven de 35 eerst een GLI-traject (begeleiding bij leefstijl) te laten volgen voordat er wordt doorverwezen voor een maagverkleining. Deze patiënten hebben vaak al veel diëten en begeleiding geprobeerd. Ook weten we dat zo’n traject meestal niet zorgt voor een betere gezondheid of voor blijvend gewichtsverlies.

Conclusie: samen zorgen voor realistische verwachtingen

Een maagverkleining is geen snelle oplossing en ook geen laatste redmiddel. Het is juist een belangrijke behandelmogelijkheid binnen de zorg voor obesitas. Door misverstanden te herkennen en erover te praten, ontstaat er ruimte voor betere begeleiding en realistische verwachtingen, zowel voor patiënten als zorgverleners.

Een operatie is geen makkelijke oplossing. Patiënten moeten op tijd worden doorverwezen als ze hiervoor in aanmerking komen en openstaan voor behandeling. Dit leidt op de lange termijn tot betere resultaten en lagere zorgkosten.