Waarom GLP‑1 medicatie niet altijd het gewenste effect heeft

Ik weet als geen ander hoe lastig het is om af te vallen en dat gewicht er af te houden. Het lukt veel mensen best om met een dieet van sla en sport kilo’s kwijt te raken, maar in meer dan 90% van de gevallen komt dat gewicht er na een tijdje gewoon weer bij. En die extra kilo’s zitten je vaak letterlijk in de weg: niet alleen vinden mensen het vaak niet mooi, ernstig overgewicht heeft ook serieuze gezondheidsrisico’s: van hart- en vaatziekten, tot hoge bloeddruk, suikerziekte en kanker.

Als jarenlang is een maagverkleining de beste manier om blijvend veel gewicht te verliezen. Een operatie is erg effectief maar heeft ook kleine risico’s. Daarom zijn veel mensen er bang voor. Gelukkig is de laatste jaren ook een minder ingrijpend alternatief: afvallen met een injectie.

De belangstelling voor middelen als Ozempic en Mounjaro is de afgelopen jaren sterk toegenomen. De term “afvallen met een prik” duikt overal op, van talkshows tot krantenkoppen. En eerlijk is eerlijk: Deze middelen zijn zonder twijfel een belangrijke ontwikkeling in de behandeling van obesitas.

Door: Frits Berends, Bariatrisch Chirurg WeightWorks
Leestijd: 6 min.

Hoe deze middelen werken en waar het misgaat

De technische naam voor deze middelen is GLP-1. De GLP‑1 medicatie bootst de werking van een hormoon na dat je lichaam normaal gesproken aanmaakt na het eten. Het zorgt ervoor dat je sneller vol zit en dat je minder snel honger hebt. Ook voorkomt het wisselingen in de bloedsuikerspiegel waar je ook weer trek van krijgt. Mounjaro doet daar nog een schep bovenop door er een tweede hormoon aan toe te voegen: GIP. Ook dit tweede hormoon zorgt ervoor dat de maag minder snel leegloopt en het verzadigde gevoel verlengd wordt. De kunstmatige hormonen zijn zo gemaakt dat ze langdurig aanwezig blijven in je lichaam. Daardoor is één injectie per week vaak voldoende voor het effect.

Toegegeven, dat klinkt fantastisch: één injectie per week en de kilo’s vliegen eraf. Maar in werkelijkheid is het effect vaak kleiner dan mensen hopen. Dat heeft er onder andere mee te maken dat het menselijk lichaam zijn oude gewicht verdedigt. Het lichaam doet zijn best om energiereserves aan te leggen en ook om ze te behouden. Zodra iemand afvalt, schakelt het lichaam automatisch naar een “spaarstand”. Honger neemt toe, de stofwisseling daalt en vermoeidheid neemt toe. Dit zijn biologische reflexen die bedoeld zijn om gewicht te behouden, niet om het kwijt te raken.

In studies presteren GLP‑1 middelen behoorlijk goed. Maar bedenk dat dat gaat over patiënten die vrijwillig meedoen aan onderzoek en heel nauwkeurig begeleid worden. In het echte leven kijken er geen onderzoekers mee en het resultaat is dan ook vaak kleiner. En dat is geen kwestie van discipline, maar simpelweg van biologie.

GLP‑1 is vooral effectief bij matig overgewicht.

Een belangrijk punt dat vaak over het hoofd wordt gezien is dat een injectie niet altijd voldoende kilo’s gewichtsverlies oplevert. Als je 30 kg te veel hebt is 10 kg mooi meegenomen, maar niet altijd genoeg. Dat geldt vooral bij zeer ernstig overgewicht ofwel grofweg een BMI van meer dan 35.

“Medicijnen kunnen helpen, maar als je ernstig overgewicht hebt, is dat vaak niet genoeg om voldoende gewicht te verliezen en op de lange termijn op gewicht te blijven.”

Een nuchtere constatering, maar wel een juiste.

Bijwerkingen beperken het gebruik

Een ander probleem met medicatie dat nogal eens onderschat wordt is dat ongeveer één op de vier patiënten binnen een half jaar stopt vanwege misselijkheid, diarree, vermoeidheid of gebrek aan eetlust. Bovendien is het erg belangrijk dat patiënten een leefstijl- of oefenprogramma volgen. Bij te weinig eten en te weinig lichaamsbeweging breekt het lichaam spieren makkelijker af dan vetweefsel. Dat wil je natuurlijk niet want daar gaat je conditie juist van achteruit. Het ziet er misschien op de weegschaal goed uit, maar in gezondheid schiet je daar niets mee op. Het verlies aan spiermassa zie je soms aan de buitenkant ook. De huid hangt slap door verdwenen vet en eronder zijn de spieren verdwenen. Een voorbeeld hiervan is een “Ozempic‑face”, een beetje een ingevallen gezicht.

Zodra je stopt, komt het gewicht weer terug

Obesitas is een chronische ziekte. Dat betekent dat er altijd een kans bestaat dat je er weer last van krijgt. We legden al uit dat je lichaam altijd zijn best blijft doen terug te keren naar je hoogste gewicht. GLP‑1 medicatie werkt zolang het gebruikt wordt. Wanneer iemand stopt, is de kans erg groot dat het oude hongergevoel terugkomt en het gewicht weer toeneemt. Uit studies blijkt dat na stoppen er gemiddeld 0,5 kg per maand weer bijkomt. Na 1,5 jaar zijn mensen vaak weer terug op hun oude gewicht. De gewichtstoename gaat vaak veel sneller dan de tijd die je nodig had om het eraf te krijgen. Een klein deel van de mensen slaagt erin de verloren kilo’s eraf te houden zonder medicatie of met een veel lagere dosering. Maar je moet ervan uitgaan dat je levenslang aan de medicatie blijft vastzitten. Als je dat zelf moet betalen kan dat aardig oplopen.

Wat werkt wél bij ernstig overgewicht?

GLP-1 werkt wel bij zeer ernstig overgewicht maar het is niet zo krachtig als een operatie. Zoals uitgelegd zijn er belangrijke nadelen zoals: bijwerkingen, chronisch gebruik en kosten. Bovendien zijn voldoende eiwitinname, behoud van spiermassa en lichaamsbeweging belangrijk voor het resultaat. Maar zelfs als je alles goed doet valt het effect van de medicatie soms tegen. Er zijn veel verschillen tussen gebruikers. Zo kan je bij gebruik van Mounjaro gemiddeld 15-20% van je gewicht verliezen met uitschieters naar boven en naar beneden. In de praktijk gaat het vaak maar om 10-15 kg. Dat klinkt als veel, maar als je 30kg te veel hebt is het soms niet genoeg. In die gevallen is een maagverkleining vaak veel effectiever met minder bijwerkingen en minder kosten.

We zien dat veel mensen met een BMI boven de 35 een behandeling met GLP-1 wel proberen maar uiteindelijk blijkt dat dat niet voldoende is. Voor deze groep is een maagverkleining vaak een logische en effectieve vervolgstap. De operatie werkt ook op de hormonen die honger en verzadiging reguleren, maar het resultaat is veel groter en langduriger. Het advies aan mensen met een BMI groter dan 35 is dan ook:

“Voor mensen met een BMI boven de 35 blijft een maagverkleining wetenschappelijk gezien de meest verstandige en duurzame keuze, zeker wanneer medicatie onvoldoende resultaat geeft.”

Waarom chirurgie bij BMI > 35 effectiever is

Een maagverkleining verandert niet alleen de grootte van de maag, maar ook de hormoon signalen die zorgen dat je honger krijgt. Door de kleinere maag eet je al minder en omdat je minder hongergevoel krijgt houd je dat ook nog eens beter vol. Er zijn veel wetenschappelijke studies die laten zien dat het effect van een maagverkleining vele tientallen jaren aanhoudt en er is weinig terugval. Met een sleeve of bypass is dat gewichtsverlies meestal 25–35% van hun totale gewicht. Met medicatie verliezen mensen gemiddeld 5–15% van hun gewicht. Van GLP-1 medicatie bestaan er nog geen resultaten van de lange termijn.

Het verschil in gewichtsverlies maakt dat gezondheidsproblemen zoals diabetes type 2, hoge bloeddruk, slaapapneu en leververvetting na een maagverkleining vaak al binnen weken tot maanden verbeteren, iets wat met medicatie alleen vaak niet lukt.

Wat past bij wie?

Er bestaat geen pasklare oplossing. Voor de ene patiënt kan medicatie een oplossing zijn, terwijl voor de andere een operatie de behandeling is die de grootste kans geeft op een blijvend resultaat. Het belangrijkste is dat de behandeling past bij de ernst van het overgewicht en bij de biologische reacties van het lichaam. Soms zijn ook de kosten een overweging. Maagverkleiningen vallen onder verzekerde zorg als voldaan wordt aan bepaalde voorwaarden. Medicatie wordt soms ook vergoed, maar alleen voor ernstig overgewicht (BMI>35) en als je eerst een jaar lang een Leefstijlbehandeling (GLI) volgt. Nou juist in die groep werkt een maagverkleining beter. Als je lichter bent en wel voor medicatie in aanmerking komt, draai je vaak zelf op voor de kosten.

Wie wil weten wat in zijn of haar situatie de meest logische stap is, kan via de WeightWorks QuickScan eenvoudig inzicht krijgen in welke behandeling het beste aansluit.

Ontdek hieronder of jij in aanmerking komt voor een maagverkleining