De Ooievaar houdt van gewichtsverlies

Over vruchtbaarheid en zwangerschap na een maagverkleining

“Dokter, ik dacht dat ik een maagverkleining kreeg, geen vruchtbaarheidsbehandeling.” Het is een opmerking die bariatrisch chirurgen vaker horen dan je misschien denkt.

Een maagverkleining heeft namelijk niet alleen invloed op de weegschaal, maar ook op de hormoonhuishouding, de menstruatiecyclus en uiteindelijk op de kans om zwanger te worden. Goed nieuws voor vrouwen met een kinderwens, maar soms ook een onverwachte verrassing voor vrouwen die juist nog even wilden wachten.

Door: Frits Berends, Bariatrisch Chirurg WeightWorks

Een maagverkleining kan de ooievaar wakker schudden

Overgewicht is niet alleen een kwestie van extra kilo’s. Vetweefsel gedraagt zich als een actief hormoonorgaan. Het produceert onder andere oestrogenen, die bij ernstig overgewicht de natuurlijke hormonale balans kunnen verstoren.

Bij veel vrouwen leidt dat tot onregelmatige menstruaties of zelfs het uitblijven van een eisprong. Vooral vrouwen met het polycysteus ovarium syndroom (PCOS, tegenwoordig PMOS genaamd) herkennen dit probleem. De eierstokken lijken dan soms een beetje op een orkest zonder dirigent: de instrumenten zijn aanwezig, maar niemand geeft het juiste moment aan om te beginnen.

Na een maagverkleining verandert dat vaak snel. Door gewichtsverlies neemt de hormoonverstoring af, herstelt de eisprong zich en wordt de cyclus weer regelmatiger. De vruchtbaarheid neemt daardoor toe, soms al binnen enkele weken of maanden na de operatie. Ongewenste onvruchtbaarheid bij ernstig overgewicht (BMI>35) is dan ook een erkende reden om voor een maagverkleining in aanmerking te komen.

Dat brengt een belangrijk aandachtspunt met zich mee. De anticonceptiepil is na een gastric bypass of mini-gastric bypass minder betrouwbaar, omdat die soms minder goed worden opgenomen. Wie een zwangerschap juist nog wil voorkomen, doet er verstandig aan om samen met huisarts of gynaecoloog naar een andere vorm van anticonceptie te kijken, zoals een spiraal, een prikpil of anticonceptiestaafje.

Met andere woorden: als Cupido jarenlang naast het doel schoot, krijgt hij na een succesvolle maagverkleining soms ineens weer een uitstekend vizier.

Wanneer is het juiste moment om zwanger te worden?

Dat een zwangerschap na een maagverkleining meestal goed verloopt, is geruststellend nieuws. Onderzoek laat zelfs zien dat gewichtsverlies vóór een zwangerschap het risico op zwangerschapsdiabetes, hoge bloeddruk en een keizersnede kan verminderen.

Toch adviseren deskundigen om de eerste twaalf maanden na een maagverkleining nog niet zwanger te worden. In die periode verliest het lichaam vaak in hoog tempo gewicht. Dat is gunstig voor moeder, maar minder ideaal voor een baby die juist volop bouwstoffen nodig heeft om te groeien. Zie het als een groot huis dat tegelijkertijd wordt verbouwd én uitgebreid met een nieuwe vleugel. Dat kan, maar het vraagt wel extra aandacht voor de aanvoer van materialen.

Na een maagverkleining kunnen gemakkelijker tekorten ontstaan aan ijzer, vitamine B12, foliumzuur, calcium, vitamine D en andere voedingsstoffen. Daarom is het verstandig om een zwangerschap te laten begeleiden door een gynaecoloog die ervaring heeft met vrouwen na bariatrische chirurgie. Regelmatige bloedcontroles zijn daarbij belangrijk.

Word je toch zwanger binnen twaalf maanden na de operatie? Geen paniek. De meeste zwangerschappen verlopen ook dan goed. Wel is het belangrijk om dit zo snel mogelijk aan je behandelteam te melden, zodat controles en supplementen tijdig kunnen worden aangepast.

En nog een praktisch weetje: misselijkheid in de zwangerschap en misselijkheid na een maagverkleining kunnen soms op elkaar lijken. Bij aanhoudend braken is het daarom verstandig om laagdrempelig contact op te nemen met je behandelaar.

Welke operatie past het beste bij een toekomstige kinderwens?

Jarenlang kregen jonge vrouwen met een kinderwens vaak het advies om te kiezen voor een sleeve gastrectomie. De belangrijkste reden was dat er na een klassieke gastric bypass een kleine kans bestaat op een interne darmhernia tijdens de zwangerschap. Door de groeiende baarmoeder kunnen darmen namelijk van positie veranderen en in de knoop raken. Er is dan een operatie nodig om dat weer ongedaan te maken, met risico’s voor moeder en kind.

Gelukkig is dat risico tegenwoordig aanzienlijk kleiner geworden. Chirurgen sluiten de openingen tussen de darmlissen veel beter af dan vroeger en bovendien wordt steeds vaker gekozen voor een mini-gastric bypass. Bij deze techniek komt een interne darmhernia nog minder vaak voor.

Bovendien geeft een (mini-) gastric bypass gemiddeld meer en blijvender gewichtsverlies dan een sleeve. Ook ontstaan er minder vaak hinderlijke reflux- of zuurklachten. Bovendien kan een mini-gastric bypass, als daar een goede reden voor bestaat, technisch relatief eenvoudig worden teruggedraaid. Dat is een prettig idee vooral als je nog erg jong bent.

Om die redenen geven wij bij jonge vrouwen met een kinderwens tegenwoordig vaak de voorkeur aan een (mini-)gastric bypass boven een sleeve gastrectomie. Uiteindelijk blijft de keuze natuurlijk maatwerk. Leeftijd, gewicht, eetpatroon, medische voorgeschiedenis en persoonlijke voorkeuren spelen allemaal een rol.

De belangrijkste boodschap

Een maagverkleining kan veel meer veranderen dan alleen het getal op de weegschaal. Bij sommige vrouwen herstelt de vruchtbaarheid zich verrassend snel. Dat maakt een maagverkleining voor vrouwen met een onvervulde kinderwens soms tot een onverwachte bondgenoot.

Dus als de timing klopt en de begeleiding goed is, kan gewichtsverlies niet alleen ruimte geven aan een gezonder leven, maar ook aan nieuw leven.